In een besluit van 31 januari 2025 heeft de Europese Commissie (de Commissie) een Cypriotische steunregeling die veehouders compenseert voor het staken van hun veehouderijactiviteiten als staatssteun aangemerkt. Vervolgens heeft de Commissie de regeling getoetst aan de Richtsnoeren voor staatssteun in de landbouw- en de bosbouwsector en in plattelandsgebieden 2022 (de Richtsnoeren). Aangezien alle relevante voorwaarden zijn vervuld, heeft de Commissie de steunmaatregel verenigbaar met de interne markt verklaard.
1. De Casus
De steunregeling voorziet in steun voor de volledige sluiting van capaciteit om sanitaire en milieuredenen. In het bijzonder heeft de regeling ten doel veehouders te vergoeden voor de vrijwillige sluiting van veehouderijbedrijven die een bron van vervuiling of aantasting van het milieu zijn geworden door de nabijheid van woongebieden, toeristische gebieden of gebieden van openbaar belang (zoals scholen, ziekenhuizen, sportcentra, nationale, historische, culturele of religieuze monumenten, enz.).
De begunstigde veehouders gaan juridisch bindende verbintenissen aan dat de sluiting van de betrokken productiecapaciteit onomkeerbaar is en dat de begunstigde dezelfde activiteit niet elders zal opstarten. Deze toezeggingen zijn ook bindend voor toekomstige kopers van het land of de faciliteit in kwestie. Open landbouwgrond die uit productie wordt genomen, zal worden bebost of omgevormd tot natuurgebied binnen een periode van twee jaar en op zo’n manier dat negatieve effecten op het milieu worden voorkomen.
De subsidiabele kosten en de hoogte van de steunintensiteit zijn afhankelijk van het toepasselijke scenario, met dien verstande dat het maximale steunbedrag per veehouder € 300.000,– bedraagt
Scenario 1 | Scenario 2 | ||
Onmiddellijke sluiting | Geleidelijke sluiting (geldt uitsluitend voor twee specifieke gevallen) | ||
compensatie voor het waardeverlies van activa, alsmede voor de kosten van sloop en verwijdering van afvalmateriaal en voor het volledig in de oorspronkelijke staat terugbrengen van het terrein: | compensatie voor het waardeverlies van de activa, die in het kader van de maatregel zal worden gesteund met een steunintensiteit van: | ||
(i) | voor een locatie met een vergunning 50 % van het waardeverlies van de activa en 20 % (+ 10 % indien onmiddellijk uitgevoerd) van de kosten van de vernietiging van de productiecapaciteit | (i) | 80 % van hun huidige verkoopwaarde in het geval van panden met een vergunning |
(ii) | voor een locatie zonder vergunning 30 % van het waardeverlies van de activa en 20 % (+ 10 % indien onmiddellijk uitgevoerd) van de kosten van de vernietiging van de productiecapaciteit | (ii) | 60 % in het geval van niet-vergunde panden. |
Voor de steunregeling is in totaal € 900.000,– beschikbaar. Het aantal begunstigden is door Cyprus geschat op 11 tot 50.
2. Oordeel van de Europese Commissie
Aanwezigheid van staatssteun
Zonder veel woorden stelt de Commissie vast dat de steunmaatregel staatssteun vormt. De veehouders zijn ondernemingen die van de Cypriotische staat een met staatsmiddelen gefinancierde subsidie krijgen om te stoppen met hun veehouderijactiviteiten. Dit vormt een voordeel dat de betrokken veehouders onder normale marktomstandigheden niet kunnen verkrijgen. Daarbij zijn de veehouders actief op een markt die openstaat voor handel binnen de EU. Als gevolg hiervan wordt de mededinging vervalst en de handel tussen de lidstaten beïnvloed.
Toelaatbaarheid van de steunmaatregel
De Commissie toetst de steunregeling aan artikel 107, derde lid, sub c, van het VWEU en gaat na of de steun (i) de ontwikkeling van een economische activiteit of van een economische regio vergemakkelijkt en (ii) de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig veranderen dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad.
Ad (i) Identificatie van de gesteunde economische activiteit
De Commissie stelt vast dat de steunregeling ondernemingen in de veehouderijsector ondersteunt door het vergemakkelijken van de ordelijke sluiting van veehouderijbedrijven zowel om sanitaire redenen als om de kwaliteit van het milieu in die gebieden te verbeteren. Bovendien heeft de steunregeling een stimulerend effect. De steun wordt slechts op aanvraag toegekend aan veehouders die hun veehouderijactiviteiten nog niet gestaakt hebben. De steunregeling schendt tot slot geen relevante bepalingen en algemene beginselen van het recht van de Unie. Cyprus heeft namelijk verzekerd dat de regels inzake de gemeenschappelijke marktordening voor landbouwproducten zullen worden nageleefd.
Ad (ii) Gevolgen voor het handelsverkeer
Aan de hand van de Richtsnoeren stelt de Commissie vast of de steunmaatregel de voorwaarden waaronder het handelsverkeer plaatsvindt niet zodanig verandert dat het gemeenschappelijk belang wordt geschaad. De maatregel is daarom verenigbaar met de interne markt.
Allereerst concludeert de Commissie dat de negatieve gevolgen voor de mededinging en het handelsverkeer tot een minimum beperkt blijven
Noodzaak van staatsinterventie | Zonder overheidssteun stoppen de veehouders niet vrijwillig |
Geschiktheid van de steun | Toekenning van een rechtstreekse subsidie is de meest geschikte manier om veehouders snel de nodige cashflow te verschaffen teneinde de productiecapaciteit op te heffen |
Evenredigheid van de steun | De steun bedraagt niet meer dan 100% van de subsidiabele kosten die op de juiste manier worden berekend |
Transparantie | De volledige tekst van de steunregeling wordt bekend gemaakt |
Vermijding van negatieve effecten op concurrentie en handel | De steun is doelgericht en blijft beperkt tot de netto extra kosten |
Vervolgens stelt de Commissie vast dat voldaan wordt aan de voorwaarden die de Richtsnoeren in paragraaf 1.3.1.1 stellen aan het sluiten van productiecapaciteit om redenen van diergezondheid, gezondheid van planten of mensen, hygiënische, ethische, milieu- of klimaatredenen. Tot slot concludeert de Commissie in het kader van de afwegingstoets op basis van het voorgaande dat de positieve effecten van de steunregeling zwaarder wegen dan de negatieve effecten voor wat betreft de concurrentieverstoringen en de impact op het handelsverkeer tussen de lidstaten.
3. Commentaar
Dat een subsidie om te stoppen met landbouwactiviteiten vrij snel kwalificeert als staatssteun, spreekt voor zich. Subsidieverlening door de overheid levert per definitie een niet-marktconform voordeel op. Landbouw is een economische activiteit, zodat een landbouwer is aan te merken als ondernemer. Tot slot zijn landbouwers actief op een markt die openstaat voor handel binnen de EU. Bovendien is de de-minimis drempel voor steun aan landbouwers laag: € 50.000,— per onderneming over een periode van 3 jaar. Daarom heeft steun aan landbouwers welhaast vanzelfsprekend een interstatelijk effect.
Het totale compensatiebedrag per veehouder bedraagt € 300 000,–. Met een totaal budget van € 900.000,– kunnen 3 veehouders voor het maximale bedrag gecompenseerd worden, tenzij de subsidiabele kosten tot een lager compensatiebedrag leiden. Vermoedelijk is de waarde van een gemiddelde agrarische onderneming op Cyprus vele malen lager dan in Nederland. Volgens Cyprus zijn er tussen de 11 tot 50 begunstigden (dit is de categorie genoemd in § 3.4.2 onder (b) van deel I van het meldingsformulier). Vermoedelijk zal slechts een beperkt aantal van hen uiteindelijk subsidie ontvangen. Zij zullen definitief stoppen met hun veehouderijactiviteiten. Hoe dit de economische bedrijvigheid in de agrarische sector stimuleert, wordt door de Commissie niet duidelijk gemaakt. Het stoppen dient juist woongebieden, toeristische gebieden of gebieden van openbaar belang. Alles bij elkaar roept het voorgaande de vraag op hoe groot het reële effect van de steunregeling op het handelsverkeer daadwerkelijk zal zijn.
Cyprus heeft de steunregeling op 11 juli 2024 bij de Commissie gemeld. Naar aanleiding hiervan heeft de Commissie driemaal om aanvullende informatie verzocht. Uiteindelijk is op 31 januari 2025 een positief besluit genomen. Het laat zien dat als een melding goed wordt voorbereid en de lidstaat zich actief opstelt, de doorlooptijd beperkt kan zijn.